આ એ દિવસોની વાત છે જયારે શર્ટ ઉપર રહેલા કોલરને જાણ પણ નહોતી કે ઊંચા કઈ રીતે રહેવાય. આ એ દિવસોની વાત છે જયારે ખિસ્સામાં એક-બે રૂપિયાના સિક્કા અને ચણીબોર રહેતા. આ નિશાળ ના દિવસો ની વાત છે. આ એ દિવસો ની વાત છે જયારે શાળા ની બહાર મળતા તીખા બટેટા-ભૂંગળા અને પેપ્સી કોલા આપણા STAPLE DIET હતાં.

આપણી પાસે પેન્સિલ હોય તો પણ, વર્ગખંડ માં ગમતી છોકરી પાસે થી , જે પેન્સિલ તે છોકરી વાપરે છે, એ જ પેન્સિલ માંગવાની ! અને પેલી ગમતી છોકરી એ પેન્સિલ આપી દે , તો મિત્રો માં વટ પડી જતો, એ દિવસો ની વાત. ટૂંક માં કહું, તો સ્વર્ગ ની વાત. નિશાળ ની વાત.

કોઈ પણ કામ શરુ કરતા પહેલાં, આપણને ગાતા આવડે કે ન આવડે, આપણે હંમેશા કશુંક ગાઈ લેતાં. usually, આપણે એને પ્રાર્થના કહેતા. પ્રાર્થના કેહવાની ન હોય, એ તો ગાવાની હોય. પ્રાર્થના ગાવાની શરૂઆત, કોઈ મંદિર માં નહી, નિશાળ માં થઇ. નિશાળે પ્રાર્થના શીખવી છે એટલે જ નિશાળે ઈશ્વર સુધી જવાનો સૌથી ટૂંકો રસ્તો બતાવ્યો છે. તો પછી, નિશાળ તો મંદિર જ કેહવાય ને !

નિશાળની ટેકરીઓ ચઢતા, ત્યારે નિશાળે indirectly કહી દીધેલું કે નિશાળની બહાર નીકળીને ઘણા બધાં કપરા ચઢાણો તમારી રાહ જુએ છે, પણ ત્યારે નિશાળ એવું તો કશું બોલી જ નહી…..કે એ કપરા ચઢાણોમાં નિશાળ આપણી સાથે નહી હોય.

ચાલુ વર્ગખંડે, બાજુ માં બેઠેલા એક મિત્રની comment ઉપર, આપણી સાથે ખડ ખડાટ હસી પડતી નિશાળ ને યાદ કરી ને……..ભવિષ્ય માં આપણને રડવું પણ આવશે, એવું તો નિશાળે કહેલું નહી.
નિશાળ માં ઘરેણાં પહેરી ને જવાની મનાઈ હતી…..પણ નિશાળ પોતે જ , રોજ આપણ ને અઢળક સોનાની વસ્તુઓ આપતી. મારા સોનેરી દિવસો, નિશાળના વર્ગખંડના પ્રથમ બાંકડાની નીચે ( જ્યાં ચોપડીઓ રાખતા ત્યાં ) મેં સાચવીને રાખેલા. નિશાળમાં થી નીકળતી વખતે, એ સોનેરી દિવસોને દફતરમાં મુકવાનું પણ નિશાળે મને યાદ કરાવ્યું નહી.

નિશાળ ને એમ કે એ દિવસો ને યાદ કરી ને હું રડીશ. મારા એ દિવસો, નિશાળે પોતાની પાસે જ રાખી લીધા કારણ કે કોઈ પણ વાત ઉપર હું રડું એ મારી નિશાળ ને આજે પણ મંજુર નથી. આ નિશાળ એનું માતૃત્વ ક્યારેય છોડશે નહી. કન્યા વિદાય ની જેમ, નિશાળે જયારે મને વિદ્યાર્થી વિદાય આપેલી, ત્યારે એ દિવસે મારા કરતા વધારે મારી નિશાળ રડેલી. મે નિશાળને ખુબ વિનંતી કરી છતાં પણ , મને દહેજ માં ફક્ત શિક્ષણ જ આપ્યું, શિક્ષકો નહી. મારે તો શિક્ષકો પણ સાથે લઇ જવા’તા.

નિશાળે એટલાં બધાં સુંવાળા મિત્રો આપ્યા કે ખરબચડા લોકો કોને કેહવાય ? એની ખબર પણ પડવા ન દીધી.

નિશાળ ના દરવાજાની બહાર, લોકો છરી-કાંટા અને તલવારો લઇ ને ઉભા હશે, એવી કોઈ જ WARNING નિશાળે આપેલી નહી. જો નિશાળ સારી હોય, તો સમાજ કઈ રીતે ખરાબ હોઈ શકે ? હશે, સમાજ ના સંજોગો ખરાબ હશે, બાકી INTENTIONALLY, કોઈ માણસ ક્યાં ખરાબ હોય છે? આવી વાત નિશાળે જ શીખવેલી.

દફતર માં ભલે ચોપડાઓ નું વજન હતું, પણ જવાબદારીઓ નું નહોતું એટલે દફતર હળવું લાગતું.

ત્યારે શિક્ષકો એ પણ અમને એવું તો કીધું જ નહી, કે અમે સમાજ ઘડીએ છીએ. નક્કી, શિક્ષકો MODEST હોવા જોઈએ, બાકી જે લોકો દેશ ઘડતા હોય, એમને સમાજ ની ખબર ન હોય, એવું તો ન બને.

આપણી નિશાળને ખબર તો હશે ને કે હવે આપણે પણ ડોક્ટર, એન્જીનીયર કે બહુ મોટા માણસ બની ગયા છીએ. નિશાળ આપણા ઉપર ગૌરવ લેતી હશે ને ! તો આપણે કેમ નિશાળ ઉપર ગૌરવ નથી લેતાં? કદાચ નિશાળે જ આપણ ને લેવા નું નહી, હંમેશા આપવાનું શીખવાડ્યું છે.

દફતર ના આગળ ના ખાના માં, નિશાળે જે થોડી ઘણી સંવેદનાઓ આપી હતી એ હજુ સુધી સાચવી ને રાખી છે, બાકી આજ ના જમાના માં માણસાઈ કેટલી બધી મોંઘી થઇ ગઈ છે ? અને તાત્કાલિક મળે છે પણ ક્યાં? બુકિંગ કરાવવું પડે છે.

ફરી પાછા એ દિવસો ની સાક્ષીએ, મારી નિશાળે જે શીખવેલું, એને જ જીવવાનો પ્રયત્ન કરું છું કે બધાં લોકો સારા છે. કોઈ ખરાબ છે જ નહી. દરેક જણ માં ઈશ્વર છે, એની જાણ ભલે દરેક જણ ને હોય. જેને ગંદકી કરવી છે એને કરવા દો ને. એમના માં રહેલો ઈશ્વર એમને માફ કરે કારણ કે તેઓ જાણતા નથી કે તેઓ શું કરે છે ?

મારો ઈશ્વર આજે પણ શાળા નો ગણવેશ પહેરી ને, પ્રથમ બાંકડે બેસે છે. મારા ઈશ્વર ને આજે પણ શિક્ષણ પ્રથા માં વિશ્વાસ છે. મારા ઈશ્વર ને આજે પણ શ્રદ્ધા છે કે સમાજ સારો બનશે. કારણ કે, આવું બધું જો હું કે મારો ઈશ્વર કે મારી નિશાળ નહી વિચારે….. તો વિચારશે કોણ ? AT THE END OF THE DAY, મારા થી જ તો સમાજ બને છે.

-ડો.નિમિત ઓઝા ( મારા માં રહેલી શ્રી દક્ષિણામૂર્તિ માં થી )

સ્વર: જગત અવાશિયા

આ શહેર તમારા મનસૂબા ઉથલાવી દે કહેવાય નહિ

આ ચહેરા પર બીજો ચહેરો ચિપકાવી દે કહેવાય નહિ

આ સંકેતો આ અફવાઓ આ સંદર્ભો આ ઘટનાઓ

આખેઆખો નકશો ક્યારે બદલાવી દે કહેવાય નહિ

ઘરને ઘર કહીએ તો આ ઘર એક લૂનો ચોરસ દરિયો છે

ભરતી છે દરિયો શું શું ડુબાવી દે કહેવાય નહિ

સપનાંના છટકરસ્તે અહીંથી ભાગી નીકળે છે આંખો પણ

પાંપણનું ખૂલી પડવું પાછું સપડાવી દે કહેવાય નહિ

દ્રશ્યો-દ્રશ્યો જંગલ-જંગલ ચશ્માં-ચશ્માં ધુમ્મસ-ધુમ્મસ

રસ્તા-રસ્તા પગલું-પગલું ભટકાવી દે કહેવાય નહિ

ટાવર ધબકે રસ્તા ધબકે અરધો પરધો માણસ ધબકે

કોનો ધબકારો કોણ અહીં અટકાવી દે કહેવાય નહિ

રચનાઃ રમેશ પારેખ

સ્વરઃ સોલી કાપડિયા

http://www.mavjibhai.com/MadhurGeeto/Aa_Shaher_Tamara_Mansooba.mp3

नफ़रत और पराएपन की खाइयां भर दे

(उम्मीद है तू बारहबाट नहीं करेगा सन दो हज़ार बारह)

दो हज़ार बारह,
कर सके तो इतना कर दे,
ये जो खाइयां-सी खुद गई हैं न दिलों में
नफ़रत और पराएपन की, इन्हें भर दे।

और दे सके तो
शासकों में इसके लिए फ़िकर दे,
और फ़िकर भी जमकर दे।
भ्रष्टाचारियों को डर दे,
और डर भी भयंकर दे।
संप्रदायवादियों को टक्कर दे,
और टक्कर भी खुलकर दे।
बेघरबारों को घर दे,
और घरों में जगर-मगर दे।
ज़रूरतमंदों को ज़र दे,
और ज़र भी ज़रूरत-भर दे।
कलाकारों को पर दे,
और पर भी सुंदर दे।
उनमें चेतना ऐसी प्रखर दे,
कि खिडक़ियां खुल जाएं हट जाएं परदे।
प्रश्नों को उत्तर दे, उत्तरों को क़दर दे।
हां, नेताओं को और भी मोटे उदर दे,
उदर ढकने को और भी महीन खद्दर दे।
विचार को बढ़ा, ग़ुस्सा कम कर दे,
मीडिआ को टीआरपी दे
पर सच्ची ख़बर दे।

अभिनय को देवानंद का हुनर दे,
चित्रकारी को हुसैन के कलर दे,
संगीत को भीमसेन जोशी, हज़ारिका,
और जगजीत का स्वर दे,
भारतभूषण और अदम गौंडवी की स्मृतियां अमर दे।

ख़ैर, ये सब दे, दे, न दे
तू तो बस इतना कर दे,
ये जो खाइयां-सी खुद गई हैं न दिलों में
नफ़रत और पराएपन की, इन्हें भर दे।

-अशोक चक्रधर

એક સુખની લકીર શોધું છું.
ના વધારે, લગીર શોધું છું.

દાનમાં સ્વર્ણ પણ ન સ્વીકારે,
ધનિક એવો ફકીર શોધું છું.

મૌનમાં આરપાર થઇ જાયે,
શબ્દનું સરસ તીર શોધું છું.

હુંય રણમાં જઇ રહ્યો ઊભો,
ઝાંઝવાનું ખમીર શોધું છું.

હોય તારી સુગંધ જેનામાં,
એ તરબતર સમીર શોધું છું.

આગને પણ કરી શકે વશમાં,
હર ગલીમાં કબીર શોધું છું!

– ભાગ્યેશ જહા.

(આભાર : http://gujaratikavitaanegazal.wordpress.com/2011/12/23/%E0%AA%8F%E0%AA%95-%E0%AA%B8%E0%AB%81%E0%AA%96%E0%AA%A8%E0%AB%80-%E0%AA%B2%E0%AA%95%E0%AB%80%E0%AA%B0-%E0%AA%B6%E0%AB%8B%E0%AA%A7%E0%AB%81%E0%AA%82-%E0%AA%9B%E0%AB%81%E0%AA%82-%E0%AA%AD%E0%AA%BE/)

રાખનાં રમકડાં મારા રામે રમતાં રાખ્યાં રે
મૃત્યુલોકની માટીમાંથી માનવ કહીને ભાખ્યાં રે
રાખનાં રમકડાં, રમકડાં …

બોલે ડોલે રોજ રમકડાં, નિત નિત રમત્યું માંડે
આ મારું આ તારું કહીને એકબીજાને ભાંડે રે,
રાખનાં રમકડાં, રમકડાં …

એઇ કાચી માટીને કાયામાંથી માયા કેરા રંગ લગાયા
એજી ઢીંગલા ઢીંગલીએ ઘર માંડ્યાં ત્યાં તો વિંઝણલા વિંઝાયા રે
રાખનાં રમકડાં, રમકડાં …

તંત અનંતનો તંત ન તૂટ્યો ને રમત અધૂરી રહી,
તનડા ને મનડાની વાતો આવી એવી ગઇ,
રાખનાં રમકડાં, રમકડાં …

मस्जिद में ना खुदा पाया ,

मंदिर में ना इश्वर दिखा ,

गिरजाघर भी सूना पाया ,

फिर कुरान का पाठ किया ,

और झमझम का आस्वाद लिया |

गीता गान पूरा कर ,

गंगाजल का पान किया |

बाइबल के भी पन्ने टंटोले,

सोचा जिसस मिल जायेगा |

थोडा सा सहम गया ,

हक्का-बक्का सा रह गया |

“ दुनिया बड़ी समजदार है -

 उपरवाले के नाम पर ऐसे ही तो

उहापोह नही मचाती होगी ? “

यह सोच और एक बार खोज लगाई |

फिर भी आलय खाली पाया |

बाहर जाते ,

एक  ’मासूम ‘  को ,

बेबस और लाचार पाया |

शायद खोज खत्म हुई |

शायद खोज खत्म हुई ||

- जगत आवाशिया

મને એ જ સમજાતું નથી કે આવું શાને થાય છે,
ફૂલડાં ડૂબી જતાં ને પથ્થરો તરી જાય છે.

ટળવળે તરસ્યાં ત્યહાં, જે વાદળી વેરણ બને,
તે જ રણમાં ધૂમ મૂશળધાર વરસી જાય છે.

ઘરહીણા ઘૂમે હજારો ઠોકરાતાં ઠેર ઠેર :
ને ગગનચૂંબી મહાલો જનસૂના રહી જાય છે.

દેવડીએ દંડ પામે ચોર મૂઠી જારના :
લાખ ખાંડી લૂંટનારા મહેફીલે મંડાય છે.

કામધેનુને મળે ના એક સૂકું તણખલું,
ને લીલાંછમ ખેતરો સૌ આખલા ચરી જાય છે.

છે ગરીબોના કૂબામાં તેલનું ટીપુંય દોહ્યલું,
ને શ્રીમંતોની કબર પર ઘીના દીવા થાય છે.

- કરસનદાસ માણેક

जिन परिस्थितियों से हम सब कई महीनों से गुज़र रहे हैं , उन्हें देख सुन कर बाबूजी की एक कविता याद आती है …
रूस में एक गुड़िया बनती है , Matrushka , जिसको यदि बीच में खोलो तो उसके अन्दर एक और छोटी गुड़िया निकलती है , फिर उसे खोलो तो एक और … और इसी तरह से निकलती जाती हैं ..
बाबूजी ने कविता लिखी ~

–अमिताभ बच्चन

———————————————————————————————-

” गुड़िया के अन्दर गुड़िया है , गुड़िया अन्दर गुड़िया
औ फिर गुड़िया के अन्दर गुड़िया फिर गुड़िया में गुड़िया ..
मैंने इक दिन सबसे छोटी गुड़िया से पुछा , गुड़िया !
तू कितनी गुड़ियों के अन्दर , क्या तेरा यह जाना ?

इतना सुनकर मुझसे बोली सबसे छोटी गुड़िया …
कि, दुनिया के अन्दर दुनिया है , दुनिया अन्दर दुनिया ,
औ फिर दुनिया के अन्दर दुनिया , फिर दुनिया में दुनिया !
तू कितनी दुनियों के अन्दर , भान तुझे इन्सान ? “

– हरिवंशराय बच्चन

क्या लिखू के वोह परियो का रूप होती हें?
की कड़कती ठण्ड में सुहानी धुप होती हें
व्हो होती हें चिढिया की चेहचाहट की तरह
या कोई निश्चल खिलखालाहट होती हें?

क्या लिखू के वोह परियो का रूप होती हें?
की कड़कती ठण्ड में सुहानी धुप होती हें
वोह होती हें उदासी के हर मर्ज़ की दवा की तरह
या उमस्म शीतल हवा की तरह

वोह चिढियो चेहचाहट हें?
या कोई निश्चल खिलखालाहट हें?
वोह आँगन में फैला कोई उजाला हें?
या मेरे गुस्से को लगा ताला हें?

पहाड़ की चोटि पर सूरज की किरण हें
वोह जिंदगी सही जीने का आचरण हें
वोह ताकत जो छोटे से घर को महल कर दे
वोह काफिया जो किसी ग़ज़ल को मुकम्मल कर दे

क्या लिखू?
क्या लिखू के वोह परियो का रूप होती हें?
की कड़कती ठण्ड में सुहानी धुप होती हें
वोह अक्षर जो न हो तो वर्णमाला अधूरी हें
वोह जो सब से ज्यादा ज़रूरी हें
यह नहीं कहूँगा के वोह हर वक़्त सास सास होती हें
क्यू के बेटिया तो सिर्फ एक एहसास होती हें

क्यू के बेटिया तो सिर्फ एक एहसास होती हें
उसकी आँखे न मुझसे गुडिया मांगती हें
न मांगती हें कोई खिलौना
कब आओगे? बस एक छोटा सा सवाल सलोना

जल्दी आऊंगा !
अपनी मज़बूरी को छुपाते देता हूँ में जावाब
तारीख बताओ समय बताओ
वोह उंगलियो पे करने लगती हें हिसाब
और जब में नहीं दे पाता सही सही जवाब
आपने आंसुओ को छुपाने के लिए
वोह चहरे पर रख लेती हें किताब

वोह मुझसे विदेश में छुट्टिय
अच्छी गाडियो में घूमना
फाइव स्टार में खाने
नए नए खिलोने नहीं मांगती
न की वोह ढेर सारे पैसे
अपने गुल्लक में उधेलना चाहती हें
वोह तो बस कुछ देर
मेरे साथ खेलना चाहती हें

पर वही बात बेटा काम हें
बोहत सारा काम हें
काम करना ज़रूरी हें
नहीं करूँगा तो कैसे चलेगा?
जैसे मज़बूरी हमें दुनिया दारी
के जवाब देने लगती हें

और व्हो जूठा ही सही मुझे एहसास कराती हें
जैसे सब बात वोह समज गयी हो
लेकिन आँखे बंध कर के व्हो रोंती हें
सपने में खेलते हुए मेरे साथ सोती हें
जिंदगी न जाने क्यू इतनी उलज जाती हें?
और हम समजते हें की बेटिया सब समज जाती हें

-शैलेश  लोधा

(This Poem is Written by Sailesh Lodha an Actor and Poet who is seen in SAB TV’s “Tarak Mehta’s Ulta Chashmaa” as Tarak Mehta him Self for his Daughter who was admitted in Hospital some time ago.
)